Iedereen die ooit een of meer modelbaantjes geknutseld heeft zal zijn eigen favoriete baan hebben, die ene baan die je nooit zal vergeten door uiteenlopende redenen. Was hij helemaal prachtig en naar je zin, of heeft juist die ene baan zoveel uren gekost of misschien is ie of was ie favoriet omdat ie zoveel investering heeft gekost, of een hele andere reden: omdat je zoveel fouten hebt gemaakt tijdens het bouwen en je hem daarna opnieuw wou bouwen maar dat dat er nooit van gekomen is.
Mijn favoriete baan heb ik ergens in het begin van de jaren tachtig gebouwd en heeft lang als eerste deel gediend van een uitgebreidere baan die ik na de eeuwwisseling heb uitgebouwd.
Hoewel ik zeker weet dat ik hem nergens van heb nagebouwd, herkende ik een groot deel van het plan in een zogenaamd NOCH Fertiggelände.
Op twee platen van 18mm dikte en een totaalformaat van 2m bij 1.35m bouwde ik een best wel mooie baan. De hellingspercentages waren op sommige plekken maar net aan, maar de Fleischmann stoomtreintjes liepen er mooi op. De snelheid was misschien niet helemaal reëel (erg snel voor een stoomtrein wel), maar het maakte wel dat de te heftige hellingen tot feilloos genomen kon worden.
Ik had bedacht dat het met een paar scharnieren aan de zolderbalken ideaal te bouwen en onderhouden was, want bekabelen ging natuurlijk supergemakkelijk door de platen wat verder op te tillen. Met grasmatten was de scenery ook zo op orde en een paar dennenboompjes geknipt van een oude kunstkerstboom werden her en der in de plaat gestoken. Later kwam ik op het idee om het thema wat te richten naar een tweede wereldoorlog verhaal. In eerste opzet had ik daarbij de slag om Overloon in het oog, dat er geen spoor liep in Overloon boeide me niet zo.
Dat ik aan de voorzijde slechts vier pootjes had gemaakt vond ik wel genoeg. Die 18mm SPAANplaat zou daar wel genoeg aan hebben. (FOUT 1! Gebruik geen spaanplaat, dat is zeer gevoelig voor vocht) Maar liefst 1.35 m laten steunen op 2 pootjes was echt veel te weinig maar dat had ik niet in de gaten. (FOUT 2! Zet tenminste op elke meter 1 poot) Na verloop van tijd begonnen beide platen wat door te hangen en de treintjes kregen wat meer moeite om de hellingen goed te nemen. Ontsporingen begonnen op te treden en... om een ontspoord treintje achteraan de 1.35m weer op de rails te krijgen was bijna ondoenlijk. (FOUT 3! Zorg dat je elke plek van de baan goed kunt bereiken)
Na verloop van tijd werd de starterswoning toch wat te klein en werd verhuisd. De platen van de spoorbaan werden tijdelijk (een jaar of langer) in de schuur opgeslagen. (FOUT 4! Zet de baan nooit op een vochtige plek) Door het vocht in de schuur begonnen de platen meer en meer krom te trekken. Op het eerste gezicht viel dat niet op maar toen ik op de nieuwe zolder wat ruimte vrij maakte was er opeens ook weer plek voor de baan. Ditmaal gebruikte ik meer poten waardoor de platen meer steun kregen. Maar daarbij werd het ook duidelijk dat de boel behoorlijk krom was. Met een bezoekje aan de lokale houthandel leken me panlatjes van 4x3 cm een prima oplossing. De platen leken aanzienlijk rechter geworden te zijn en de treintjes liepen weer best. Ik had van andere hobbyisten gehoord dat het aanbrengen van ballast de spoorbaan flink zou opleuken en aan de hand van wat tips maakte ik mijn eigen lijmmengsel. Het klusje viel behoorlijk tegen en in de nieuwste Fleischmanncatalogus was daar opeens de Profi-gleis. Prachtige beddingen en rails die aan elkaar klikten (en dus niet allemaal vastgespijkerd hoefden te worden. Duur, dat wel. Maar dan had je ook wat.
En dus besloot ik de Modellgleis te gaan vervangen (FOUT 5! Het is vrijwel onmogelijk om rails om te wisselen met een ander systeem)
Dat de radius van Modellgleis niet helemaal overeen kwam met het nieuwe spul viel me in eerste instantie niet heel erg op. Alles leek best wel te passen behalve... ja dat ene felle bochtje. Tussen twee rotspartijen door dat kreeg ik maar niet pas. Ik besloot de ene (best wel fraai gelukte) rotspartij maar wat te slopen. Maar heel veel kon dat niet want onder die rots door liepen de verborgen sporen. (FOUT 6! "Bezint eer ge begint!") Ik herstelde de oude rots zo goed als dat ging en besloot op dat deel gewoon de oude Modellrails te behouden. Zo mooi als het was kreeg ik het niet meer en dus bleef er een gevoel van ontevredenheid over dat stukje hangen.
Een elektronische aanpassing bij het stationnetje er ietsje voor was wel helemaal naar mijn zin. Met een weerstand die de snelheid wat terugnam bij het station en een stoprelais kwam het treintje mooi tot stilstand aan het perron en vervolgde zijn rit naar een paar seconden weer. Daar was ik best tevreden mee, en dus werd de truuk later ook bij het 2e en 3e spoor herhaald.
En toen keek ik wat rond op de zolderkamer en bedacht ik dat er best wel een stuk aangebouwd kon worden mits ik in het midden (ter hoogte van de toegangsdeur) een neerklapbaar deel van 60 cm zou maken. (Ik zal het geen fout noemen maar met bedrading en aansluiting van de rails aan elkaar en dergelijke was dit nog best wel een dingetje. Ik kocht geen spaanplaat maar maakte heuse frames van 61x122 cm triplex van 9 mm met ondersteuning van 7 cm hoge latten.
Pootjes kregen transportwieltjes en alles bij elkaar werd het een hele fraaie baan met keerlus, draaischijf en vertragingen onder de heuvel waardoor de trein er heel lang over leek te doen om van het station te vertrekken en er weer terug te keren. Maar wat ik ook deed en probeerde de treintjes bleven regelmatig hakkelen en stilstaan. Altijd op het stuk oude spaanplaat baan. En daar ontdekte ik de volgende fout:
Ik had in al mijn pogingen om de baan te verbeteren en te verfraaien veel stukken nat gemaakt en oude grasmatten vervangen door meer reeële materialen. Een boerderij bestaat natuurlijk meestal niet uitsluitend uit gras. Dus stukjes akkerbouwgrond werd in de plaats gelegd. En in een bos werd het gras vervangen door "bosgrond". Al met al was er dus veel water op de spaanplaat gebruikt en wat doet spaanplaat dan? Juist het water in zich opnemen en 18 mm werd 24 mm dik . (FOUT 7! Spaanplaat en water gaan niet samen)
De treintjes gingen nog slechter lopen en uiteindelijk besloot ik de hele baan af te breken. Wat goed geslaagde elementen als een eigengemaakte tunnel met een waterval en een stukje boerderij met stallen en sloten zaagde ik uit om ze te kunnen hergebruiken (FOUT 8! Dat lukt je nooit, want een ander plan betekent gewoon dat dit soort elementen nooit helemaal ingepast kunnen worden)
Ik noemde 8 fouten, in werkelijkheid kan ik er nog veel meer opnoemen. Dat ik de fouten gemaakt heb, is helemaal niet erg, elke nieuwe baan hierna heb ik deze fouten niet meer gemaakt, maar daar heb ik dan weer andere fouten voor in de plaats gemaakt. Dat hoort nu eenmaal bij de mooiste hobby die er is.
Edit 26-08-2025: De hoogte van de basis van je baan is aan diverse criteria onderhevig. Op een zolder met schuine daken kan "hoe lager hoe groter de baan kan worden" gelden, maar bedenk dat je ook nog goed onder de baan moet kunnen voor bedrading en dergelijke. Hoe hoger hoe een mooier beeld, wanneer je baan namelijk erg laag is heb je meer een drone-view, zit je baan op ooghoogte dan beleef je meer het "zelf op de baan staan", maar te hoog kan ook weer lastig zijn met de draadjes onder de baan, terwijl er onderdoor kruipen dan weer wel handiger gaat. Wat is wijsheid?
Wieltjes onder de poten kan erg handig zijn wanneer je de baan soms van de muur vandaan moet trekken om ergens bij te kunnen. Mijn ervaring is dat het de investering meer dan waard is.
Dikte plaatmateriaal: bij voldoende steunlatten of steunbalkjes voldoet 9 mm triplex prima. Voor hellingen tot een breedte van max 10 cm, kan zelfs drie tot vijf mm plaat prima voldoen, ook hier geldt weer dat voldoende ondersteuning bepalend is. Waarom ik voor maar 9 mm kies in plaats van 12mm? Een plaat van 9 mm compleet met steunframe in een formaat van 1.22 x 61 cm is prima te tillen! Doe hetzelde maar eens met 12mm!